العلامة الحلي ( مترجم : على محمدى )

25

شرح كشف المراد ( فارسى )

حكم عقل فطرى به منظور دفع خوف نفسانى و رفع اضطراب و نگرانى و ايجاد آرامش روحى بايد به سراغ تحصيل معارف رفت تا دفع ضرر محتمل كرد ، آن هم احتمالى كه كاملا منطقى و عقلايى است و عقلاى عالم آن را ناديده نمىگيرند . به قول دانشمندان اصول احتمال هرچند ضعيف باشد ، مثلا 10 % احتمال بدهيم كه عقابى در كار است ، اما محتمل كه عقاب باشد قوى است ، در اين‌گونه موارد به احتمال ضعيف هم اعتنا مىشود . دليل دوم : همه ما قبول داريم كه نعمت‌هاى فراوان مادى و معنوى در اختيار ما بوده و ما را احاطه كرده از اصل وجود ما تا نعمت‌هاى كوچك و بزرگ ديگر ، و نيز همه قبول داريم كه خود ما اين نعمت‌ها را به خود نداده‌ايم ، پس منعمى در كار است . عقلاى عالم ، انسانى را كه به او نعمتى داده شود و او شكر منعم نكند ، مستحق مذمت مىدانند . پس به حكم عقل شكر منعم لازم است و ترديدى نيست در اين كه شكر منعم بدون شناخت منعم ميسر نيست . پس به حكم عقل مقدمتا بايد صاحب اصلى نعمت‌ها و ولى نعمت را شناخت تا در مقام تشكر از او برآمد . باز هم عقلا معرفت اللّه تعالى ضرورى است . مطلب پنجم : شناخت تقليدى يا استدلالى ؟ پس از اين‌كه در مطلب قبل ، ضرورت و وجوب شناخت را شناختيم ، اكنون وارد اين بحث مىشويم كه آيا شناخت تقليدى كافى است ؟ و يا شناخت اجتهادى و استدلالى لازم است ؟ به عبارت ديگر آيا همان‌گونه كه در فروع دين تقليد جايز و بلكه لازم است ، در اصول دين هم جايز است يا خير ؟ به بيان سوم ، آيا همان‌گونه كه احكام تعبدى بوده و چرا ندارد ، اعتقادات هم تعبدى است و چرا بردار نيست ؟ يا اين كه جاى چون چرا هست ؟ قبل از ورود در بحث ، دو مقدمه را بيان مىكنيم : الف . معناى نظر و استدلال و معناى تقليد چيست ؟ نظر عبارت است از مرتب كردن و چينش منطقى چند امر معلوم به منظور